Dala.Camp Forum: Turan қауымдастығының жетекшісі мал шаруашылығы нарығын біріктіру моделін ұсынды
Ақмола облысында өтіп жатқан Dala.Camp халықаралық мал өсірушілер форумы барысында қатысушылар Қазақстанның экспорттық мал шаруашылығының архитектурасын және нарықты институционалдық біріктіру қажеттілігін талқылады.
Форумның бірінші сессиясының модераторы, Орталық Азия бойынша ДЖДҰ субөңірлік өкілдігінің басшысы Мереке Тайтубаев ет экспорты жеке жоба емес, мемлекеттік саясатты, ветеринариялық стандарттарды, инвестицияларды, қаржы құралдарын және фермерді саланың орталық тұлғасы ретінде қамтитын экожүйе екенін атап өтті.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей: ет өнеркәсібіндегі қосылған құнның 70%-ы фермадан тыс жерлерде – кооперацияда, қайта өңдеуде және нарыққа шығуда қалыптасады. Фермерлерді тұрақты экспорт үлгілеріне біріктірмесе, тіпті мал басы саны көп елдер де шикізат жеткізушілері ғана болып қала береді.
Модератордың мемлекет, бизнес және фермерлердің мүдделерін қалай біріктіру керек деген сұрағына жауап бере отырып, Turan қазақстандық қауымдастығының Басқарма Төрағасы және Dala.Camp қауымдастығының негізін қалаушысы Жәнібек Кенжебаев қауымдастықтың экожүйесінің тұжырымдамасын – нарықтың институционалдық бірлестігіне негізделген мал шаруашылығының жаңа буынының моделін ұсынды.
Жәнібек Кенжебаевтың айтуынша, дәл осы ауқым мен шоғырландыру нарықтың бытыраңқы шаруашылықтардан басқарудың салалық деңгейіне өтуіне мүмкіндік береді.
Turan қауымдастығы 2025 жылдың тамыз айында құрылды және жиынтығында 115 мың басқа арналған бордақылау қуаттылығы, қуаттылығы 30 мың басқа арналған репродукторлары және жылына 72 мың тоннаға дейін ет өңдеуі бар нарықтың 200-ден астам қатысушысын біріктіреді.
Turan қауымдастығы 2025 жылдың тамыз айында құрылды және жиынтығында 115 мың басқа арналған бордақылау қуаттылығы, қуаттылығы 30 мың басқа арналған репродукторлары және жылына 72 мың тоннаға дейін ет өңдеуі бар нарықтың 200-ден астам қатысушысын біріктіреді.
Қауымдастық саланың өсуінің негізгі драйвері ретінде экспортқа көңіл бөледі. Басым бағыт ретінде Қытай нарығы белгіленді, ол шамамен 3,8 млн тонна сиыр етін импорттайды және әлемдік импорттың шамамен 30% құрайды, бұл ретте импорт көлемі соңғы 10 жылда 6 есе өсті. Қазақстан Қытайға жеткізу мерзімдері бойынша логистикалық артықшылыққа ие, бұл нақты бәсекелестік мүмкіндіктер туғызады.
Turan жетекшісінің сөзінің аясында қауымдастықтың экожүйесінің архитектурасына кіретін Zengi Group холдингі, Zengi Farms басқарушылық және консалтингтік бағыты, Арқалықтағы «20+1» масштабтаудың инвестициялық моделі, Ondala қазақстандық ет бренді, Dala.Camp Education білім беру бағыты, Dala.Camp Conference кәсіби диалог платформасы, Dala.Camp Media медиа платформасы және фермаларды ашық бақылауға арналған цифрлық ERP жүйесі таныстырылды.
Бұл құрылым генетика мен фермаларды басқарудан бастап брендті дамытуға және нарыққа шығуға дейінгі барлық тізбекті қамтуға мүмкіндік береді. Осылайша, Жәнібек Кенжебаевтың айтуынша, Turan қауымдастығы мүшелер клубы ретінде емес, мемлекет, бизнес және фермерлердің мүдделерін үндестіруге және басқарылатын экспорттық экожүйені қалыптастыруға қабілетті институционалдық механизм ретінде қарастырылады.
Жәнібек Кенжебаев сондай-ақ саланы дамытудың стратегиялық бағыттарының бірі сапа, стандарттар мен шығу тегі шешуші рөл атқаратын премиум сиыр еті саласы екендігін атап өтті.
Премиум сегментте орын алу үшін Қазақстанға сапа мен қадағалаудың әлемдік стандарттары негізіндегі фермадан экспортқа дейінгі тұтас жүйені құруы қажет. Яғни бұл ет пен тұқымның жоғары сапасы, соның ішінде бұлшықет ішіндегі майдың жоғарылауы, өнімнің біркелкі құрылымы мен құрылысы.
Екінші элемент – ресми бағалау және сертификаттау жүйесі. Бұл USDA Grading, MSA, EUROP тәсілдерін, сондай-ақ халал және органикалық талаптарға сәйкестікті қоса алғанда, мойындалған халықаралық сапа және қадағалау стандарттарын енгізу.
Үшінші компонент – шығу тегі мен сенім. Бордақылау жағдайларын бақылау, жеткізу тізбегінің ашықтығы, өндіріс этикасы және экологиялық жауапкершілік премиум сегмент үшін міндетті факторларға айналып жатыр. Премиум нарық тек ет параметрлерімен ғана емес, сонымен қатар оның шығу тегінің толық бақылануымен де анықталады.
Жәнібек Кенжебаевтың айтуынша, дәл осындай стандарттар жүйесін қалыптастыру Қазақстанға шикізат моделінен қосылған құны бар премиум сиыр етінің өзіндік брендін құруға көшуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ Қауымдастықтың жетекшісі бірыңғай өндіріс стандарттарын, ашық баға жүйесін және өңдеушілерге кепілдендірілген жеткізу пулдарын қалыптастыруды көздейтін Turan Standard Pool тірі мал нарығын шоғырландыру платформасын таныстырды.
Фермер үшін бұл модель стандарттар сақталған кезде нарыққа қол жеткізуді, тұрақты сатуды және 10–15%-ға дейін баға сыйлықақысын; қайта өңдеушілер үшін – кепілдендірілген шикізат, сапаға бірыңғай талаптар және баға құбылмалылығының төмендеуін ұсынады.
Жалпы, форум спикерлері Қазақстанның экспорттық мал шаруашылығын одан әрі дамыту нарықтың барлық қатысушыларын үндестіру және сыртқы нарықтарға шығудың ұзақ мерзімді, болжамды моделін қалыптастырғанда ғана мүмкін деген ортақ пікір білдірді.
Бурабайдағы Dala.Camp Forum форумы Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Әзірбайжан, Тәжікстан, АҚШ, Бразилия, Голландия, Франция, БАӘ және Түркияны қоса алғанда 11 елден 250-ге жуық делегаттың басын қосып жатқанын айта кетейік.
Халықаралық форумның басты тақырыбы — «Қазақстанның ет индустриясындағы ірі қара: болашақтың жол картасы».
Іс-шараны Turan Қазақстандық мал өсірушілер қауымдастығы ұйымдастырып жатыр.